Subject:
عشق از دیدگاه علم شیمی

- فنیل اتیل آمین ( مولکول عشق )

البته هورمون های استروئیدی مثل استروژن ( estrogen ) وتستوسترون(testosterone ) در رابطه جنسی نقشی حیاتی ایفا می کنن وبدون اونها شاید هرگز وارد قلمرو پرخطر عشق واقعی نمی شدیم. اما مشهورترین ماده شیمیایی مربوط به عشق همون فنیل اتیل آمین ( phenylethylamine ) یا PEA است، نوعی آمین که به طور طبیعی در مغز تولید می شه. PEA یک آمفتامین طبیعی، شبیه داروهای موجود تو بازاره و میتونه موجب تحریکات مشابهی بشه. این همون ماده اییه که احساساتی همچون پرواز کردن در آسمان و بر فراز جهان بودن ناشی از کشش به سوی معشوق رو در شما پدید می آره و همونی که انرژی لازم برای بیدار ماندن تا صبح و صحبت های تلفنی رو تامین می کنه. این ماده که در اصطلاح مولکول عشق هم نامیده می شه درنتیجه یک سری اعمال ساده فریبنده همچون تلاقی دو نگاه یا تماس دو دست از مغز ترشح می شه. هیجانات سرگیجه آور، ضربان تند قلب و نفس زدن های بریده بریده و همه اینها متاسفانه چیزی جز نشانه های بالینی مصرف بیش ازحد این ماده شیمیایی در بدن فرد عاشق نیستند.

- نور اپی نفرین ( عامل تمرکز روی معشوق )

 

آمفتامین مثل دوپامین، نور اپی نفرین ( norepinephrine) و فنیل اتیل آمین نیاز دارن. از آنجا که بدن نسبت به این مواد شیمایی مقاومت پیدا می کنه، برای رسیدن به همان درجه از حال، مقدار مصرف این افراد رفته رفته افزایش پیدا می کنه. از این رو برای برآوردن نیاز خودشون مجبورند روابطشون رو مداوم تجدید کنند. از انجام بعضی فعالیت های پرتنش نظیر سقوط آزاد از هواپیما پیش از بازکردن چتر نجات یا با خوردن شکلات نیز می توان مقداری PEA دریافت کرد. شاید به همین دلیل باشه که شکلات هدیه مناسبی برای روز والنتایان (روز عشاق ) به شمار می آد. یکی از موادی که همراه

PEAآزاد میشه ماده شیمیایی عصبی دوپامینه ( dopamine) . پژوهشی که چندی پیش در دانشگاه ایموری انجام شد نشان می ده که ول های ماده (نوعی جونده کوچک ) در پاسخ به ازاد شدن دوپامین در مغزشان جفت خویش را انتخاب میکنند. وقتی در حضور یک ول نر به اونا دوپامین تزریق می شه، بعدا در میان جمعی ازنرها فقط اورا انتخاب خواهد کرد.

- دوپامین ( آتش افروز عشق و عامل شیفتگی )

جدیدترین کشف، آرایش مولکول ها تو این ترکیب شیمیاییه و این تمام جهان رو هیجان اون چیزی که در باره عشق می دونیم هنوز عمدتا خارج از کنترل ماست. مثلا شیفتگی ظاهرا نخستین مرحله عاشق شدنه، کششی اجتناب ناپذیر به سوی معشوق!!! این جذبه موجب ترشح انفجاری مواد شیمیایی عصبی بسیار شبیه به آدرنالین می شه. با کمک فنیل اتیل آمین ( که سرعت جریان تبادل اطلاعات میان سلولها را افزایش می دهد )،دوپامین ( که ما رو برافروخته می کنه و باعث میشه در نتیجه گرمای محبت احساس خوبی داشته باشیم ) و نور اپی نفرین ( که موجب تولید ادرنالین می شه )، کاری می کنه که جهان به کام ما باشه، چشم هامون آکنده از برق عشق شه و قلبمون تندتر بتپد.پس از آن تمام هستی ما وابسته به دیدار یاره، همونی که در حضورش تمام این واکنش ها تو بدن ما به راه می افته و هرچه اعتیاد ما به این موادشیمیایی قوی تر می شه، کشش ما بسوی اونم شدیدتر می شه. تو این مرحله مرتکب اشتباهات احمقانه بسیار می شیم.
داستان های عشقی پر از این اشتباهاته. در واقع آنچه شیفتگی می نامیم تمام اون
کارهاییه که این سه ماده شیمیایی با ما می کنند. احساس می کنیم سرشار از انرژی
هستیم، روی ابرها سیر می کنیم و میتوانیم بدون خستگی ساعت ها حرف بزنیم.
به گفته فیشر (H.Fisher )، انسان شناس دانشگاه راتجرز و معروف ترین پژوهشگر عشق زمان ما، دوپامین و نوراپی نفرین ( که ساختاری بسیار مشابه آدرنالین دارد ) روی هم رفته موجب شادی، انرژی زیاد، بی خوابی، اشتیاق، بی اشتهایی و تمرکز می شوند. اون می گه « وقتی شرایط خاص فراهم شود، بدن انسان معجونی از شورعشق تولید می کند و …مردان آسان تر اززنان این کار را می کنند و این به خاطر طبیعت دیداری تر آنها است. »
مقادیر زیاد دوپامین به ترشح نور اپی نفرین بیشتر منجر می شه که تمرکز، حافظه کوتاه مدت، بیش فعالی، بیخوابی و رفتار جهت دار رو تقویت می کنه. به عبارت دیگر دو طرف در این مرحله از عشق، به شدت روی رابطه خویش تمرکز دارند و به اغلب چیزهای دیگر توجهی نمی کنند. تبیین محتمل دیگر برای این تمرکز شدید و نگاه اینکه مدارهای عصبی مرتبط با ارزیابی دیگران در آنها سرکوبشده. این مقدار اندک سرتونین همان چیزیه که تو افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری – عملی دیده می شهو این احتمالا تبیین می کنه که چرا عاشق در باره معشوق خودش این همه وسواس فکری داره.
 

 

 

- سرتونین ( در افراد عاشق کم می شود تا ایراد های معشوق را نبینید ! )

خب ،دوپامین به نوبه خودش تولید اکسی توسین ( oxytocin ) را تحریک میکنه که گاهی « ماده شیمیایی آغوش » نامیده می شه. اکسی توسین بیش از همه به نقشی که تو ایجاد انقباض حین زایمان و کمک به شیردهی نوزاد داره شناخته می شه. دانشمندا الان بر این باورن که هر دوجنس هنگام آغوش و نوازش این هورمون پرورشی را ترشح می کنن و میزان آن در زمان ارگاسم ( اوج لذت جنسی ) به اوج می رسه. اکسی توسین نیاز به در آغوش گرفتن را در عشاق بوجود می آره و سبب می شه که تماس نزدیک با جفت افزایش یابد. به گفته پژوهشگران دانشگاه کالیفرونیا در سن فرانسیسکو، هورمون اکسی توسین « در ارتباط با توانیی حفظ روابط سالم بین اشخاص و مرز بندی های روان شناختی سالم با افراد دیگره. » وقتی تو  زمان ارگاسم ترشح می شه، به تدریج یک پیوند عاطفی ایجاد می کنه. هرچه رابطه جنسی بیشتر بشه، این پیوند هم قوی تر می شه.

 

 

- اکسی توسین ( هورمون آغوش برای تحکیم پیوند )

به این ترتیب دو طرف به هم عادت می کنن. به همین دلیله که جدا شدن این قدرکار دشواریه. حتی وقتی واقعا دیگه علاقه ای به طرف مقابل ندارین و میدونین که باید اونو ترک کنید، اغلب احساس می کنید که « نمیتونید ». چرا؟ چون به اون اعتیاد شیمیایی پیدا کردید. ترک اکسی توسین وقتی که شما رو به فرد نامناسبی قلاب کرده باشه، میتواند حتی از ترک هروئین هم دشوارتر باشه. در واقع مسکن اکسی کانتین ( oxycontin ) که ساختاری مشابه اکسی توسین داره، یکی از اعتیاد آور ترین داروها به شمار می آد.

.

نحوه انتقال سرتونین از پیامبر های عصبی به سلول هدف در محل سیناپس ( در افراد
عاشق با ترشح دوپامین این مسیر دچار اختلال می شه تا فرد عاشق، عیوب

معشوقش را نبینه ! ) در دنیای پیام های شیمیایی، انسان به لحاظ علمی یه گونه
تک همسر( monogamus ) به شمار نمی آید؛ ما در میان آن ۳ درصد از گونه هایی که تک همسرن جایی نداریم. گونه هایی که تا آخر با همسرشان می مونند معمولا دارای مقدار زیادی از یک ماده شیمیایی دیگر به نام وازوپرسین ( vasopressin ) هستند که در اصطلاح هورمون تک همسری نامیده می شه. تو آزمایش هایی که در آنها این هورمون به مردان تزریق شده تمام شواهد مورد نیاز به دست آمده. جدا کردن مردان قبل از آمیزش نشان داد که پیش از آمیزش نسبت به تمام زنان بی تفاوت بودن. در حالی که ۲۴ ساعت پس از آن ورق بر می گرده و حسادت های شوهرانه نیز شروع می شه.

 

 

- وازوپروسین ( هورمون تک همسری برای تعهد در عشق )

به این ترتیب وازوپروسین که درواقع یک هورمون ضد ادارایه، با تشکیل رابطه تک همسری بلند مدت در ارتباطه. دکتر فیشر معتقده که اکسی توسین و وازوپروسین با مسیرهای دوپامین و نور اپی نفرین در مغز تداخل می کنن. شاید به همین دلیل باشه که با افزایش دلبستگی عشق شور انگیز کمرنگ می شه. دانشمندان می گویند که بعد از دوره معینی که بین یک سال و نیم تا چهار سال طول می کشه، بدن فرد به محرک های عشقی عادت می کنه. پس از ایجا مقاومت در برابر مواد انگیزاننده ای همچون PEA، عشق شورانگیز به سردی می گرایه و تبدیل به چیزی می شه که هلن فیشر در کتاب « آناتومی عشق » دلبستگی می نامه. تو این مرحله مغز شما شروع به تولید اندورفین ( Endorphin ) می کنه. این افیون مغز بیشتر شبیه مورفین هستن تا آمفتامین و بیشتر مخدر هستن تا محرک. فیشر می گه: « برخلاف PEA، اندورفین ها ذهن را ساکت می کنن و به تدریج می کشن.» به خاطر همین اون چیزی که گاهی « اضطراب جدایی » نامیده می شه در عمل ممکنه نوعی کنار گذاشتن مخدر باشه.

نرخ طلاق در سالهای چهارم ازدواج به اوج خودش می رسه. تو این زمان شالوده های شیمیایی عشق شورانگیز فرو می ریزه...!!!شاید اسم فیلم کلاسیک مریلین مونرو، « خارش هفت ساله » رو باید « خارش چهارساله » می ذاشتن!! یک دفعه ایرداهای همسرتونو می بینین. تعجب میکنین که چرا عوض شده. در واقع همسر شما احتمالا به هیچ وجه تغییر نکرده؛ موضوع فقط اینه  که الان می تونید اونو بی پرده ببینید نه از پشت شیشه رنگی هورمون ها...!!! در این مرحله رابطه یا اونقدر قویه که ادامه پیدا کنه یا به همین جا ختم می شه. مثلا اندورفین ها هنوز می تونن به فرد احساس خوشبختی وامنیت بدن. علاوه بر این اکسی توسین هم هنوز در هنگام رابطه جنسی آزاد می شه واحساس رضایت و تعلق ایجاد میکنه. وازوپروسین نیز به کمکتون می آد و همچنان درایجاد وابستگی نقش بازی می کنه. غم ناشی از مرگ همسر نیز کار اندورفین هاست که در شخص اشتیاق با هم بودن به وجود می آرن.

.

در پایان باید گفت که حتی دانشمندان سرسخت نیز می پذیرند که شیمی همه چیز نیست.فرهنگ، شرایط، شخصیت و دها متغییر دیگر کمک می کنند تصمیم بگیریم به چه کسی توجه کنیم و در چه زمانی بی تفاوت بمونیم. پس تلاش نکنین که احساس عاشقانه رو در زیر زمین آزمایشگاه شیمی خلق کنید، بلکه تمام تلاشتون رو بکنید تا از فرصتی که زندگی به شما می ده به بهترین شکل استفاده کنید.